فضيلة الرفق

Rıfkın Faziletesi

Bil ki rıfk övülmüş bir şeydir ve ona düşmanlık eden şey ise şiddet ve sertliktir. Şiddet ve sertlik, öfkenin ve kaba davranışın sonucudur. Rıfk ve yumuşaklık ise iyi ahlakın ve salahetin sonucudur. Bazen sertliğin sebebi öfke, bazen de şiddetli hırsa kapılmak olur; bu da insanı düşünmekten şaşırtır ve etraflı düşünmesine engel olur. Rıfk, işlerde ancak iyi ahlakla meyvesini verir; iyi ahlak da ancak öfke gücü ve şehvet gücünü kontrol etmek ve bunları itidal sınırında tutmakla sağlanır. İşte bu sebeple Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem rıfkı öğüt üstüne övmüş ve şöyle buyurmuştur: "Ey Aişe, kim rıfkdan nasibini alırsa dünya ve ahiret hayırından nasibini almış olur; kim rıfkdan nasibini mahrum kalırsa dünya ve ahiret hayırından nasibini mahrum kalmış olur." Ayrıca buyurmuştur: "Allah bir aile-yi sevdiğinde onlara rıfkı sokar." Ve buyurmuştur: "Allah rıfka verdiği sevabı sertliğe vermez. Allah bir kulunu sevdiğinde ona rıfkı verir. Rıfkdan mahrum olan hiçbir aile yoktur ki Allah'ın muhabbetinden de mahrum olmamış olsunlar." Aişe radıyallahu anha anlatmıştır: "Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem buyurdu ki: Allah rıf'dır, rıfkı sever ve ona şiddet için verdirilen sevabdan daha çokunu verir." Ayrıca buyurmuştur: "Ey Aişe, rıfka sarıl! Çünkü Allah bir aile-yi ikram etmek istediğinde onları rıfk kapısına çeker." Ve buyurmuştur: "Kim rıfkdan mahrum olursa tüm hayırdan mahrum olur." Ayrıca: "Her vali yumuşak ve iyilikte bulunmuş olan, kıyamet günü Allah'ın rıfkına nail olur." Ve buyurmuştur: "Bilirmisiniz kıyamet günü hangileri ateşten haram kılınmış? Her kolay geçinen, yumuşak ve sorunsuz kişi." Ve buyurmuştur: "Rıfk hayırlı, sertlik talihsizliktir." Ayet ve hadislerdeki örnekler ardından gelir...

Sahabilerden rivayet edilen eserlerden: Ömer ibn Hattab radıyallahu anh, reasının bazılarının valilarinden şikayetçi olduğunu işitince onlara kendisine gelme emri verdi. Yanına vardıklarında Ömer kalktı, Allah'a hamd etti, sena yaptı, sonra şöyle dedi: "Ey insanlar, ey reasıyız, sizin üzerimizde haklarınız vardır; giyabınızda size nasihat etmek, iyilikte size yardım etmek. Ey valilar, reaya'nın sizin üzerinizde hakları vardır. Bilin ki, Allah'a hiçbir şey idarecinin hilmi ve rıfkından daha makbul ve yüksek değildir. Hiçbir şey Allah'a idarecinin cehli ve kötüsünden daha çirkin ve kötü değildir. Bilin ki, kim yanında olanlara güvenlik ve sağlık ile muamele ederse, kendisinden düşün olanlara da güvenlik rızık olarak verilir."

Vehb ibn Münebih dedi: "Rıfk hilmi katlamaktır."

Haber metin'te mevkuf ve merfu' olarak rivayet edilmiştir: "İlim müminin dostu, hilm onun veziri, akıl onun rehberi, amel onun değeri, rıfk onun babası, yumuşaklık onun kardeşi, sabır onun ordusunun emiridir."

Bazıları şöyle demiştir: "Iman ne güzel ki ilim onu bezerse; ilim ne güzel ki amel onu bezerse; amel ne güzel ki rıfk onu bezerse. Hiç birşey birşeye hilm gibi ilim ile birleştiği kadar güzel katılmamıştır."

Amr ibn As oğlu Abdullah'a dedi: "Rıfk nedir?" Dedi: "Sabırlı olmak ve valileri yumuşak mukavele ile karşılamaktır." "Peki sertlik nedir?" diye sordu. Dedi: "İmamatına düşman olmak ve sana zarar verebilecek olana karşı çıkmak."

Sufyan ashabına dedi: "Rıfkın ne olduğunu biliyor musunuz?" Dediler: "Sen söyle ey Ebu Muhammed!" Dedi: "İşleri yerli yerine koymaktır: şiddet yerinde, yumuşaklık yerinde, kılıç yerinde, kırbaç yerinde." Bu, sertlik ile yumuşaklığın, kaba sözle rıfkın karışmayı zorunlu kıldığına işaret eder:

"Merhamet göstermek zaferle sertliğin yerine / Sertliğe merhameti koymak gibi zararlı bir işti"

Memduh olan orta yol, şiddetten ve yumuşaklıktan araç'tır, tıpkı diğer ahlaki meziyetlerde olduğu gibi. Fakat tabiatlar şiddete ve sertliğe daha eğilimli olduğundan, onları rıfka teşvik etme ihtiyacı daha ziyade vardır. Bundan ötürü dinin rıfk tarafını şiddetin tarafından daha çok övmüş olması doğaldır. Her ne kadar şiddet yerinde iyiyse, rıfk da yerinde iyi olur. Eğer gerekli olan şiddet ise, hak hevaya uymuş olur ve bu med ile süt karışımından daha tatlıdır.

Ömer ibn Abdulaziz rahimahullah dedi: "Merviye göre Amr ibn As, Muaviye'ye teanniye terbiyesi içinde yazı göndermiş, Muaviye de cevap vermişti: Bil ki iyilikte akıllı olmak azmî arttırır; akıllı olan tealınlık yapandan kaçan kimsedir; etraflı düşünenin kararı doğru veya nerdeyse doğru, acele edeni yanlış veya neredeyse yanlıştır. Kime rıfk fayda vermezse sertlik zarar verir. Kimi tecrübe kurtarmadığını ileri seviyelere erişemez."

Ebu Avn Ansariy