أمر عمرو بن عامر في خروجه من اليمن وقصة سد مأرب

Amr b. Âmir'in Yemen'den Çıkışının Sebebi ve Meʾrib Seddi Kıssası

Amr b. Âmir'in Yemen'den çıkışının sebebi -bana Ebu Zeyd el-Ensârî'nin naklettiğine göre- şu idi: Kendisi, üzerlerinde suyu tutan ve dilediklerince topraklarına yönlendirdikleri Meʾrib Seddi'nde bir farenin toprağı kazdığını gördü. Bunun üzerine seddin bu haliyle uzun süre dayanamayacağını anladı ve Yemen'den göç etmeye karar verdi. Ancak kavmine bir hile düzenledi: En küçük oğluna, kendisine karşı sert davranıp tokat atarsa kalkıp ona da bir tokat vurmasını emretti. Oğlu kendisine emredileni yaptı. Bunun üzerine Amr, "En küçük oğlumun yüzüme tokat attığı bir beldede kalmam" dedi ve mallarını satışa çıkardı.

Yemen ileri gelenlerinden bazıları, "Amr'ın öfkesini fırsat bilin" dediler ve mallarını ondan satın aldılar. O da çocukları ve torunlarıyla birlikte göç etti. Ezd kabilesi ise "Amr b. Âmir'den geri kalmayız" dediler, mallarını sattılar ve onunla birlikte yola çıktılar. Yürüdüler, nihayet yerleşecek bölge ararken geçici olarak Akk topraklarına indiler. Akk kabilesi onlarla savaştı ve savaşları karşılıklı galibiyetlerle sürdü. Bu hususta Abbâs b. Mirdâs'ın daha önce yazdığımız beyti söylemiştir.

Sonra oradan göç ettiler ve çeşitli beldelere dağıldılar: Cefne b. Amr b. Âmir'in ailesi Şam'a, Evs ve Hazrec Yesrib'e, Huzâa Merr'e, Serât Ezdi Serât'a, Umân Ezdi de Umân'a yerleşti.

Ardından Allah Teâlâ sedin üzerine sel gönderdi ve onu yıktı. Bu hususta Allah Tebâreke ve Teâlâ, Resûlü Muhammed'e -sallallahu aleyhi ve sellem- şunu indirmiştir: "Andolsun ki Sebe' kavmi için oturdukları yerde bir ibret vardı: Sağdan ve soldan iki bahçe. Onlara denildi ki: 'Rabbinizin rızkından yiyin ve O'na şükredin; güzel bir belde ve bağışlayıcı bir Rab.' Fakat onlar yüz çevirdiler, biz de üzerlerine Arim selini gönderdik." (Sebe' 34: 15-16)

Arim: Sed demektir, tekili "arme"dir - bana Ebu Ubeyde'nin naklettiğine göre.

A'şâ -Kays b. Sa'lebe b. Ukâbe b. Sa'b b. Ali b. Bekr b. Vâil b. Hineb b. Efsâ b. Cedîle b. Esed b. Rebîa b. Nizâr b. Meadd oğullarının A'şâsı- şöyle demiştir:

İbn Hişam der ki: "Efsâ b. Da'mî b. Cedîle" diye de söylenir. A'şâ'nın adı Meymûn b. Kays b. Cündel b. Şerâhîl b. Avf b. Sa'd b. Dubey'a b. Kays b. Sa'lebe'dir:

*"Bunda ibret alan için bir örnek vardır - Arim'in harap ettiği Meʾrib'de.

Onlar için Himyer'in inşa ettiği mermer bir yapı - suyu geldiğinde durmazdı.

Sularının bolluğuyla ekinleri ve bağları suladı - paylaştırıldığı zaman.

Sonra öyle bir hale geldiler ki - sütten yeni kesilmiş bir çocuğun içeceği kadar suya bile güç yetiremediler."*

Bu beyitler onun bir kasidesindendir.

Ümeyye b. Ebi's-Salt es-Sekafî -Sekîf'in adı Kasî b. Münebbih b. Bekr b. Hevâzin b. Mansûr b. İkrime b. Hasafe b. Kays b. Aylân b. Mudar b. Nizâr b. Meadd b. Adnân'dır- şöyle demiştir:

*"Sebe'den, Meʾrib'de yerleşenlerden - selin önüne set olsun diye Arim'i inşa edenlerdendi."*

Bu beyit onun bir kasidesindendir. Bu beytin Nâbiğa el-Ca'dî'ye ait olduğu da rivayet edilir; adı Kays b. Abdullah'tır, Ca'de b. Kâ'b b. Rebîa b. Âmir b. Sa'saa b. Muâviye b. Bekr b. Hevâzin oğullarındandır.

Bu uzun bir hadisedir; zikrettiğim ihtisar kaygısı beni onu tam anlamıyla ele almaktan alıkoymuştur.