بيان فضل ذكر الموت كيفما كان
Ölümü ne şekilde olursa olsun zikretmenin faziletinin beyanı
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم أكثروا من ذكر هاذم اللذات (1) ومعناه
نغصوا بذكره اللذات حتى ينقطع ركونهم إليها فتقبلوا على الله تعالى وقال
صلى الله عليه وسلم لو تعلم البهائم من الموت ما يعلم ابن آدم ما أكلتم
منها سمينا (2) وقالت عائشة رضي الله عنها يا رسول الله هل يحشر مع الشهداء
أحد قال نعم من يذكر الموت في اليوم والليلة عشرين مرة (3) وإنما سبب هذه
الفضيلة كلها أن ذكر الموت يوجب التجافي عن دار الغرور ويتقاضى الاستعداد
للآخرة والغفلة عن الموت تدعو إلى الانهماك في شهوات الدنيا
وقال صلى الله عليه وسلم تحفة المؤمن الموت (4) وإنما قال هذا لأن الدنيا
سجن المؤمن إذ لا يزال فيها في عناء من مقاساة نفسه ورياضة شهواته ومدافعه
شيطانه فالموت إطلاق له من هذا العذاب والإطلاق تحفة في حقه وقال صلى الله
عليه وسلم الموت كفارة لكل مسلم (5) واراد بهذا المسلم حقا المؤمن صدقا
الذي يسلم المسلمون من لسانه ويده ويتحقق فيه أخلاق المؤمنين ولم يتدنس من
المعاصي إلا باللمم والصغائر فالموت يطهره منها ويكفرها بعد اجتنابه
الكبائر وإقامته الفرائض قال عطاء الخراساني مر رسول الله صلى الله عليه
وسلم بمجلس قد استعلى فيه الضحك فقال شوبوا مجلسكم بذكر مكدر اللذات قالوا
وما مكدر اللذات قال الموت (6) وقال أنس رضي الله تعالى عنه قال رسول الله
صلى الله عليه وسلم أكثروا من ذكر الموت فإنه يمحص الذنوب ويزهد في الدنيا
(7) وقال صلى الله عليه وسلم كفى بالموت مفرقا (8) وقال عليه السلام كفى
بالموت واعظا (9) وخرج رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى المسجد فإذا قوم
يتحدثون ويضحكون فقال اذكروا الموت أما والذي نفسي بيده لو تعلمون
ما أعلم لضحكتم قليلا ولبكيتم كثيرا (1) وذكر عند رسول الله صلى الله
عليه وسلم رجل فأحسنوا الثناء عليه فقال كيف ذكر صاحبكم للموت قالوا ما كنا
نكاد نسمعه يذكر الموت قال فإن صاحبكم ليس هنالك (2) وقال ابن عمر رضي الله
عنهما أتيت النبي صلى الله عليه وسلم عاشر عشرة فقال رجل من الأنصار من
أكيس الناس وأكرم الناس يا رسول الله فقال أكثرهم ذكرا للموت وأشدهم
استعدادا له أولئك هم الأكياس ذهبوا بشرف الدنيا وكرامة الآخرة (3)
أما الآثار فقد قال الحسن رحمه الله تعالى فضح الموت الدنيا فلم يترك لذى
لب فرحا
وقال الربيع بن خثيم
ما غائب ينتظره المؤمن خيرا له من الموت وكان يقول لا تشعروا بي أحدا
وسلوني إلى ربي سلا
وكتب بعض الحكماء إلى رجل من إخوانه يا أخي أحذر الموت في هذه الدار قبل
أن تصير إلى دار تتمنى فيها الموت فلا تجده
وكان ابن سيرين إذا ذكر عنده الموت مات كل عضو منه
وكان عمر بن عبد العزيز يجمع كل ليلة الفقهاء فيتذا كرون الموت والقيامة
والآخرة ثم يبكون حتى كأن بين أيديهم جنازة
وقال إبراهيم التيمى شيئان قطعا عني لذة الدنيا ذكر الموت والوقوف بين
يدي الله عز وجل
وقال كعب من عرف الموت هانت عليه مصائب الدنيا وهمومها
وقال مطرف رأيت فيما يرى النائم كأن قائلا يقول في وسط مسجد البصرة قطع
ذكر الموت قلوب الخائفين فوالله ما تراهم إلا والهين
وقال أشعث كنا ندخل على الحسن فإنما هو النار وأمر الآخرة وذكر الموت
وقالت صفية رضي الله تعالى عنها أن امرأة اشتكت إلى عائشة رضي الله عنها
قساوة قلبها فقالت اكثري ذكر الموت يرق قلبك ففعلت فرق قلبها فجاءت تشكر
عائشة رضي الله عنها وكان عيسى عليه السلام إذا ذكر الموت عنده يقطر جلده
دما
وكان داود عليه السلام إذا ذكر الموت والقيامة يبكي حتى تنخلع أوصاله
فإذا ذكر الرحمة رجعت إليه نفسه
وقال الحسن ما رأيت عاقلا قط إلا أصبته من الموت حذرا وعليه حزينا
وقال عمر بن عبد العزيز لبعض العلماء عظني فقال لست أول خليفة تموت قال
زدني قال ليس من آبائك أحد إلى آدم إلا ذاق الموت وقد جاءت نويتك فبكى عمر
لذلك وكان الربيع بن خثيم قد حفر قبرا في داره فكان ينام فيه كل يوم مرات
يستديم بذلك ذكر الموت وكان يقول لو فارق ذكر الموت قلبي ساعة واحدة لفسد
وقال مطرف بن عبد الله بن الشخير إن هذا الموت قد نغص على أهل النعيم
نعيمهم فاطلبوا نعيما لا موت فيه وقال عمر بن عبد العزيز لعنبسة اكثر ذكر
الموت فإن كنت واسع العيش ضيقه عليك وإن كنت ضيق العيش وسعه عليك وقال أبو
سليمان الداراني قلت لأم هرون أتحبين الموت قالت لا قلت لم قالت لو عصيت
آدميا ما اشتهيت لقاءه فكيف أحب لقاءه وقد عصيته
Türkçe Tercüme
Her Ne Şekilde Olursa Olsun Ölümü Anmanın Fazileti Hakkında Beyan
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Lezzetleri kesip yok eden şeyi çokça hatırlayın." Bunun manası: Onu hatırlamakla lezzetleri bulandırın, tâ ki onlara olan meyliniz kesilsin de Allah Teâlâ'ya yönelesiniz. Yine sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Hayvanlar, âdemoğlunun bildiği ölümü bilselerdi, semiz olanlarından yiyemezdiniz." Âişe radıyallahu anhâ demiştir ki: "Ey Allah'ın Rasûlü, şehidlerle birlikte haşrolunan biri var mıdır?" Buyurdu ki: "Evet, günde ve gecede yirmi defa ölümü hatırlayan kimse." Bu faziletin sebebi şudur: Ölümü hatırlamak, gurur diyarından (dünyadan) uzaklaşmayı gerektirir ve âhirete hazırlığı zorunlu kılar; ölümden gafil olmak ise dünya şehvetlerine dalmaya sürükler.
Sallallahu aleyhi ve sellem yine şöyle buyurmuştur: "Mümine hediye, ölümdür." Bunu şu sebeple söylemiştir: Dünya, müminin hapishanesidir; çünkü o, dünyada nefsiyle çekişmenin, şehvetlerini terbiye etmenin ve şeytanına karşı savunmanın sıkıntısı içindedir. Ölüm ise onu bu azaptan salıvermektir; bu salıveriliş de onun hakkında bir hediyedir. Yine sallallahu aleyhi ve sellem: "Ölüm, her müslüman için bir kefarettir" buyurmuştur. Burada gerçek müslümanı, sadık mümini kastetmiştir; öyle biri ki müslümanlar onun dilinden ve elinden emin olurlar, kendisinde mümin ahlakı gerçekleşmiş olur ve günahlardan ancak ufak-tefek hatalar ve küçük günahlarla lekelenmiştir; ölüm ise, o büyük günahlardan uzak durup farzları eda ettikten sonra onu bunlardan temizler ve keffaret eder.
Atâ el-Horasânî der ki: Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, gülüşmenin hâkim olduğu bir topluluğun yanından geçti ve şöyle buyurdu: "Meclisinizi lezzetleri bulandıran şeyin zikriyle karıştırın." Sordular: "Lezzetleri bulandıran şey nedir?" Buyurdu: "Ölüm." Enes radıyallahu anh der ki, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ölümü çokça hatırlayın; çünkü o günahları arındırır ve dünyaya karşı zühd verir." Yine buyurdu: "Ayırıcı olarak ölüm yeter." Yine aleyhisselâm: "Öğüt verici olarak ölüm yeter" buyurmuştur.
Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem mescide çıktığında, bir topluluğun konuşup güldüğünü gördü ve şöyle buyurdu: "Ölümü hatırlayın! Nefsim elinde olan Zât'a yemin ederim ki, benim bildiğimi bilseydiniz, az güler, çok ağlardınız." Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin yanında bir adam anıldı ve onu güzelce övdüler; buyurdu: "Arkadaşınızın ölümü hatırlaması nasıldı?" Dediler: "Onu ölümü hatırlarken pek işitmezdik." Buyurdu: "Öyleyse arkadaşınız o mertebede değildir." İbn Ömer radıyallahu anhümâ der ki: Peygamber'e sallallahu aleyhi ve sellem on kişinin onuncusu olarak geldim. Ensardan bir adam sordu: "İnsanların en akıllısı ve en değerlisi kimdir, ey Allah'ın Rasûlü?" Buyurdu: "Onların ölümü en çok hatırlayanı ve ona en iyi hazırlananıdır. Onlar akıllı olanlardır; dünyanın şerefini ve âhiretin ikramını alıp götürdüler."
Eserlere gelince: Hasan rahimehullah şöyle demiştir: "Ölüm, dünyanın rezilliğini açığa çıkardı; akıl sahibi hiç kimseye bir sevinç bırakmadı."
Rebî' b. Hayseme demiştir ki: "Mümin için, ölümden daha hayırlı beklenen bir gaib yoktur." Ve derdi ki: "Beni kimseye haber vermeyin, sükûnetle Rabbime kavuşmamı isteyin."
Hikmet ehlinden biri, kardeşlerinden bir adama şöyle yazmıştır: "Ey kardeşim, ölümü içinde bulunmayı temenni edip de bulamayacağın bir diyara geçmeden önce, bu dünyada ondan sakın."
İbn Sîrîn'in yanında ölü
Yapay zekâ destekli tercümedir; ilmî çalışmalar için aslına başvurunuz.