بيان كيفية توزع الدرجات والدركات في الآخرة على الحسنات والسيئات في الدنيا (4/6)

Dünyada İşlenen İyiliklerin ve Kötülüklerin Ahirette Derecelere ve Tabakatlara Nasıl Dağıtıldığının Açıklanması (4/6)

Taklidi imanla inanansa, sağ taraftakilerden (Ashab-ı Yemin) olur ve derecesi, yakınlaştırılanların (Mukarrebûn) derecesinin altındadır. Onlar da kendi aralarında derecelere ayrılmışlardır. Sağ taraftakilerinin en üst derecesi, yakınlaştırılanların en alt derecesine yakındır. Bu, bütün büyük günahlardan kaçınan ve bütün farz olan görevleri yapan, yani şahadet kelimesini dillle söylemek, namaz, zekât, oruç ve hac olan beş erkâna muvaffak olan kimsedir. Ancak kim büyük günah işler ya da günahlar işlerse, ya da İslâm erkânlarından bazılarını ihmal ederse, eğer ölüm yaklaşmadan önce tövbe-i nesihe ile tövbe ederse, hiç günah işlemeyenlere katılır. Çünkü günahtan tövbe eden, günah işlememiş gibidir; yıkanan elbise asla kirlenmiş gibi değildir. Fakat tövbe etmeden ölürse, bu ölüm anında çok tehlikeli bir durumdur. Zira ölümü, ısrara devam halinde olabilir ki bu da imanının sarsıntıya uğramasının sebebi olur ve kötü bir sonla muhtetemel olur. Özellikle imanı taklidi ise, taklid mutlak olsa da en küçük şüphe ve hayalle çökmesi mümkündür. Hakikat bileni basiretli olan ise, kötü sondan korkulacak durumda daha az olasıdır. Her ikisi de iman üzere ölürlerse, azap çekmişse de—Allah bağışlamazsa—hesap sorma cezasından fazlasıyla azap ederler. Cezanın çokluğu, müddet bakımından ısrarın müddeti kadar; şiddet bakımından büyük günahların çirkinliği kadar; çeşit değişikliği bakımından ise kötü işlerin çeşitleri kadar olur. Azap müddeti bitince, taklid edenlerin şeytanları sağ taraftakiler (Ashab-ı Yemin) derecelerine inerler; hakikat bilenler ve gözü açık olanlar ise en yüksek yerlere (Illiyyîn) yerleşirler. Haberlerden birine göre, "Nerden çıkacak son kişi tüm dünyaya on kat verilir." (1) Meğer sen, bununla cisim uçlarının boyutunun ölçülmesi kastedildiğini sanmasın, sanki bir fersahı iki fersahla ya da onu yirmiye koyasın, çünkü bu, misâl tutturma yolunun cehaletidir. Bilakis bu, "Birinden bir deve aldı ve ona onun on misli verdi" diyene benzer. O dev on dinar değerindeyse, ona yüz dinar vermiştir. Eğer misâlden yalnız ağırlık ve kilo misâli anlaşılırsa, yüz dinar bir kefede ve deve diğer kefede konulursa, onun onda biri bile olmaz. Belki bu, cisimlerin anlamlarının ve ruhlarının birbirle kıyaslanmasıdır, şekilleri ve yapıları değil. Çünkü deve, ağırlığı, boyu, genişliği ve boyutu için değil, malî değeri için istenilir. Onun malî ruhu vardır; bedeni et ve kandır. Yüz dinar, ruhani kıyaslama bakımından onun on mislidir, cismani kıyaslama bakımından değil. Bu, maliyetin altınındaki ve gümüşteki ruhunu bilene göre doğrudur. Bilakis ona bir mücevher versen, ağırlığı bir miskâl, değeri yüz dinar, "Ona on misli verdim" denseler, doğru olur. Lakin doğruluğunu ancak mücevher bilenleri idrak ederler. Mücevhelik ruhu, yalnız görme hassasıyla değil, görmenin ötesinde başka bir incelikle idrak olunur. İşte bu nedenle çocuk, hatta köylü ve çöl insanı bunu yalanlarlar ve "Bu mücevher sadece bir taştır, ağırlığı bir miskâl; devenin ağırlığı bin bin miskâldır" derler. Öyleyse "Ona on misli verdim" sözünde yalan söylemiş olunur. Gerçek yalancı çocuktur, fakat bunu teyit etmenin onun yanında bir yolu yoktur, ancak erişkinliğe ve kemâle erişmesini beklemek ve kalbinde mücevherlerin ve diğer malların ruhlarını idrak eden nur müyesser olmak gerekir. O vakit ona doğruluk keşif olunur. Hakikat bileni, eksik taklid edene Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in bu kıyaslama konusundaki doğruluğunu anlatmaya güçsüzdür. Çünkü o, "Cennet semâlardadır" demiş sallallahu aleyhi ve sellem. Haberlerden de gelmişse, semâlar dünyadan; peki nasıl olur ki dünyaya on misli dünyada olsun? Bu, erişkinin çocuğa o kıyaslamayı anlatmaya güçsüz olması gibidir. Köylüyü anlatmak da öyledir. Mücevher bileni, köylü ve çöl insanıyla meşgul olursa, bunun acısını çeker ve o kıyaslamayı anlatmaya mecbur kalırsa, acı çekilir. Hakikat bileni de, ahmar budala insanla meşgul olursa, böyle kıyaslamayı anlatırken acı çekilir. İşte bu nedenle sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Üçünü rahmete alınız: Cahillerle arası olan âlim, fakir olmuş olan zengin, ve hor düşmüş olan güçlü." (3) Peygamberler de ümmetleri arasında bu sebeble rahmet nesnesidir. Onların ümmetin akıllarının eksikliğine dayanması, onlara bir fitne, bir imtihan, bir bilâ'dan başka bir şey değildir. Bunun devamlılığı, ezelî takdir tarafından talak olunmuştur. İşte bu anlamla sallallahu aleyhi ve sellem, "Bilâ, peygamberlere vekillidir, sonra velilere, sonra daha iyilere, sonra daha iyilere" (4) buyurmuştur