بيان علاج الحرص والطمع والدواء الذي يكتسب به صفة القناعة

Hirs ve Tama'ı Tedavi Etme ve Kanaat Sıfatını Elde Etme Yolu

Bilin ki bu ilacın üç temel unsuru vardır: sabır, ilim ve amel. Bunların toplamı beş konudan meydana gelir.

Birincisi, yaşamda iktisadlılık ve harcamada itidal göstermektir. Kanaati elde etmek isteyen kişi, kendinden mümkün mertebe çıkışların kapılarını kapatmalı ve yalnızca gerekli olan şeyle yetinmelidir. Kim harcamalarını çoğaltırsa ve harcamasını genişletirse, kanaati tasarruf etmez. Eğer yalnızsa bir tane kaba elbiseyle yetinmeli, her türlü yemeği kabul etmeli ve yan yemekleri mümkün mertebe azaltmalı ve buna alışkın hale gelmelidir. Eğer ailesi varsa, her bir aile üyesini de bu ölçüye indirmelidir. Çünkü bu ölçü en az çabayla sağlanır ve bunun yanında talep işinde dikkat göstermek ve yaşamda iktisadlılık mümkün olur. Bu kanaatin esasıdır ve biz bununla harcamada itidali ve aşırılıktan kaçınmayı kastediyoruz. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurmuştur: "Şüphesiz Allah rafet sevir, bütün işlerde" (Sahih Müslim). Ayrıca şöyle buyurdu: "Ekonomi yapan hiçbir zaman fakirleşmez" (Tirmizi). Yine şöyle buyurdu: "Üç şey kurtarıcıdır: Gizli ve aleni durada Allah'tan korkup sakınmak, zenginlikte ve fakirlikte adil davranmak, rızada ve gazapta adaletli olmak" (Taberani). Rivayete göre Ebu'd-Derda bir adamı yerden bir taneden toplarken görmüş ve demiştir ki: "Senin ilmin ne kadarsa, yaşamında da o kadar itidalli olmaktır." İbn Abbas radıyallahu anhuma dedi: Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İktisad, güzel davranış ve edepli oluş, peygamberliğin yirmi üç kısımlarından birisidir." Bir haberde denilir: "Tedbirli olmak yaşamın yarısıdır." Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim ekonomi yaparsa, Allah onu zenginleştirir. Kim saçıp harcıyorsa Allah onu fakirleştirir. Kim Allah'ı çok anarsa, Allah onu sever." Harcamada tedirginlik ve acelecilik, en önemli işlerden biridir.

İkincisi, eğer şimdi kendisine yetecek bir şey nasip olursa, geleceği düşünüp aşırı tedirginlik içinde olmaması gerekir. Kısa amel sahibi olmak ve kendisine rızıklandırılmış olan rızıkların mutlaka kendisine ulaşacağını bilmek, bunu kolaylaştırır. Çünkü şiddetli hirs, rızıkların gelmesinin sebebi değildir; bilakis Allah'ın vaadine inanması gerekir. Zira Allah Teala şöyle buyurdu: "Yeryüzündeki hiçbir yaratık yoktur ki, Allah onun rızkını sağlamasın" (Hûd, 6). Şeytan onu fakirlikle tehdid eder ve kötü işler emreder. "Eğer biriktirmek için hamaset göstermezsen, belki hasta olur, belki güçsüzleşir ve dilenmekte zellilik çekmek zorunda kalırsın" der. Böylece onu bütün ömrü boyunca fakirlik korkusuyla talepte yorar ve hatta bu yorgunluğa katlanmaktan hoşlanır, çünkü Allah'ı unutur ve asılsız korkulara kapılır. Böyle birisi için denilmiştir:

"Kim saatlerini parasını biriktirmekte harcıyorsa, işte o, fakirliği yaratmıştır."

Halit'in iki oğlu Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in yanına girdiler. Kendilerine buyurdu: "Rızıktan ümidini kesmeyin. Başlarınız sallandığı sürece — çünkü insan annesi onu kırmızı, üzerinde hiçbir deriye olmayan halde doğurur — Allah size rızık verir." Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem İbn Mesud'un yanından geçerken onu kederli gördü. Kendisine dedi: "Derdini çok artma. Kaderle belirlenen olacak ve sana yazılı olan rızık sana gelecek."

Şöyle buyurdu: "Ey insanlar! Talep işinde ılımlı olun. Çünkü hiçbir kula ancak kendisine yazılan yeter ve kul dünyadan ayrılmaz, ta ki dünya da ona yazılanı versin." Kim kendisine yeterli olandan katı bir memnuniyetsizlik içinde yetinmezse, rızık alma işinde tedirginlik içine düşer ve hiç kimse mümin olduğu halde başkalarının kapısında mahzun durmuş halde fakirleşmez. Çünkü kanaatte hürriyet ve izzet vardır. Bunun için denilmiştir: "Kim sahib olmak istediğin kimseyi gerekçelendirsen, onun dengin olursun. Kim muhtaç olmak istediğin kimseye ise onun kölesi olursun. Kim iyilik yapmak istediğin kimseye ise onun amiri olursun."

Dördüncüsü, Yahudilerin, Hıristiyanların, aşağı tabaka insanların ve cahil Kürtlerle taş çöl halkı ve dini ve aklı olmayan kimselerin rahat halini çok düşünüp; sonra peygamberlerin, velilerin hallerine, halife-i raşidlerin edep-edebine ve diğer sahabe ile tabiin'in durumlarına bakmalı, onların hadislerini dinlemeli, hallerini incelemelidir. Aklıyla kendi kendisine sorgulasın: aşağı tabaka insanlara benzesin mi, yoksa Allah katında en değerli insanlar olan kimseleri takip etsin mi? Böylece dar ve sıkıntılı halere katlanmak ve azla yetinmek ona kolay gelir. Çünkü karına zevk veriş bakımından eşek ondan fazla yer. Eğer tenasül zevkinde teneşmek isterse, domuz ondan daha yüksek rütbededir. Eğer elbise ve takıda tezyin etmek isterse, Yahudiler arasında ondan daha çok süslenmi