باب آداب قضاء الحاجة

Def-i Hâcet Âdâbı Babı

Kişinin çölde/kırda bakanların gözünden uzaklaşması, bulabildiği bir şeyle örtünmesi ve oturacağı yere varmadan önce avret yerini açmaması gerekir. Güneşe ve aya karşı yönelmemeli, kıbleye karşı yönelmemeli ve arkasını da kıbleye dönmemeli; ancak bina içinde ise (bu hüküm hafifler), bina içinde de bundan kaçınmak yine de daha güzeldir. Çölde bineği ile örtünmesi caizdir, aynı şekilde elbisesinin eteğiyle de örtünebilir. İnsanların sohbet ettikleri yerlerde oturmaktan sakınmalı, durgun suya bevletmemeli, meyveli ağacın altına ve deliğe bevletmemeli. Sert zeminden ve rüzgârın estiği yerden sakınmalı, sıçrantısından korunmak için. Otururken sol ayağına dayanmalı; bina içinde ise girerken sol ayağını, çıkarken sağ ayağını önce atmalı. Ayakta bevletmemelidir.

Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi ki: "Size kim, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem'in ayakta bevlettiğini söylerse, onu tasdik etmeyin." Ömer (Allah ondan razı olsun) dedi ki: "Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem beni ayakta bevlederken gördü de: 'Ey Ömer, ayakta bevletme' buyurdu." Ömer der ki: "Bundan sonra bir daha ayakta bevletmedim." Ancak bunda bir ruhsat da vardır; zira Huzeyfe (Allah ondan razı olsun) rivayet eder ki, Peygamber aleyhissalâtu vesselâm ayakta bevletti, ben de kendisine abdest suyu getirdim, abdest aldı ve mestleri üzerine mesh etti.

Yıkanma yerinde bevletmemelidir. Buyurdu ki: "Vesvesenin çoğu ondandır." İbnü'l-Mübârek, üzerinden su akıyorsa yıkanma yerinde bevletmede genişlik olduğunu söylemiştir; bunu Tirmizî nakletmiştir. Aleyhissalâtu vesselâm buyurdu ki: "Sizden biri yıkandığı yerde bevletmesin, sonra orada abdest alsın; çünkü vesvesenin çoğu ondandır." İbnü'l-Mübârek dedi ki: "Su akıyorsa bunda beis yoktur." Üzerinde Allah Teâlâ'nın veya Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem'in isminin yazılı olduğu bir şeyi yanında götürmemeli, ve başı açık olarak helaya girmemelidir.

Girerken şöyle demeli: "Bismillah, pisliklerden, necis, habis ve müstehab olmayan mahluk şeytandan Allah'a sığınırım." Çıkarken de: "Bana zarar vereni benden gideren ve bana faydalı olanı bende bırakan Allah'a hamd olsun" demeli; bu söz helâ binasından çıktıktan sonra söylenmelidir. Oturmadan önce taşları (istinca için) hazırlamalı, ihtiyaç giderilen yerde su ile istinca etmemeli. Bevilden temizlenmek için öksürmek, üç defa burnunu sümkürmek ve elini zekerin altından geçirmek suretiyle istibrâ yapmalı; ancak istibrâda çok düşünmemeli, aksi halde vesveseye kapılır ve iş kendisine zorlaşır. Hissettiği ıslaklığı, geride kalan su artığı sansın. Eğer bu kendisini rahatsız ediyorsa, üzerine su serpsin ki içi rahatlasın ve şeytan vesvese ile ona musallat olmasın.

Rivayette gelmiştir ki, aleyhissalâtu vesselâm bunu -yani su serpmeyi- yapmıştır. Onların istibrâsı en hafif olanı, fıkıh bakımından en anlayışlı olanıydı; demek ki bu konudaki vesvese, fıkıh azlığına delalet eder.

Selman'ın (Allah ondan razı olsun) hadisinde şöyle geçer: "Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem bize her şeyi, hatta def-i hâceti bile öğretti. Bize kemik ve tezekle istinca etmememizi emretti, gaita veya bevil halinde kıbleye karşı yönelmemizi de yasakladı." Bir adam, bedevî bir sahâbîyle tartışmış ve ona: "Sanmıyorum ki sen def-i hâceti güzel bilesin" demiş. O da şöyle cevap vermiş: "Hayır, babana yemin olsun, ben onu iyi bilirim ve onda mahirimdir: izi uzaklaştırırım, taşları hazırlarım, şîh otuna karşı yönelirim, rüzgâra arkamı dönerim, ceylan gibi çömelirim ve deve kuşu gibi çabuk kalkarım." (Şîh: çölde hoş kokulu bir bitkidir. İkâ: burada ayak uçları üzerinde çömelmek demektir. İcfâl ise kalçalarını kaldırmaktır.)