شروط الصحبة والصداقة

Sohbetin ve Dostluğun Şartları

Bunlardan biri: Önce sohbet ve dostluğun şartlarını aramaktır. Kardeşliğe ve dostluğa layık olandan başkasıyla kardeş olma. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kişi dostunun dini üzeredir, öyleyse her biriniz kiminle dostluk kuracağına dikkat etsin."

Öğrenmede ortağın ve din ile dünya işinde arkadaşın olacak bir refik aradığında, onda beş özelliği gözet:

Birincisi: Akıl. Ahmakla sohbette hayır yoktur; sonu vahşete ve kopukluğa varır. En iyi hâli, sana fayda vermek isterken zarar vermesidir. Akıllı düşman, ahmak dosttan hayırlıdır. Ali radıyallahu anh şöyle demiştir:

Cahil kardeşe arkadaş olma, sakın ondan sakın.

Nice cahil, kendisiyle kardeş olan aklı başında kişiyi helak etmiştir.

Kişi, birlikte yürüdüğü kişiyle ölçülür,

tıpkı bir ayakkabının diğer ayakkabıya denk gelmesi gibi.

Her şeyin bir başka şeye göre ölçüsü ve benzeri vardır,

kalp de kalple karşılaştığında ona delalet eder.

İkincisi: Güzel ahlak. Ahlakı kötü olanla sohbet etme; kötü ahlaklı, öfke ve şehvet anında kendine hâkim olamayandır. Alkame el-Attâridî rahimehullah, vefatı yaklaştığında oğluna yaptığı vasiyette bunu şöyle toplamıştır: Oğulcuğum, bir insanla sohbet etmek istediğinde, ona hizmet ettiğinde seni koruyan, kendisiyle sohbet ettiğinde seni değerlendiren, sana bir masraf yüklendiğinde seni destekleyen kişiyle sohbet et. Ona hayırla elini uzattığında elini tutan, senden bir iyilik gördüğünde onu sayan, senden bir kötülük gördüğünde onu örten kişiyle sohbet et. Doğru söylediğinde seni tasdik eden, bir işe giriştiğinde seni destekleyen, aranızda bir anlaşmazlık çıktığında seni tercih eden kişiyle sohbet et.

Ali radıyallahu anh recez olarak şöyle demiştir:

Senin gerçek kardeşin, seninle beraber olan,

sana fayda versin diye kendi nefsine zarar verendir.

Zamanın belaları seni parçaladığında,

seni bir araya getirmek için kendi birliğini dağıtandır.

Üçüncüsü: Salah (dindarlık). Büyük bir günahta ısrar eden fasıkla sohbet etme; çünkü Allah'tan korkan büyük günahta ısrar etmez, Allah'tan korkmayanın ise şerrinden emin olunmaz, hâl ve şartların değişmesiyle o da değişir. Allah Teâlâ Peygamberine sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kalbini zikrimizden gafil kıldığımız, heva ve hevesine uyan ve işi aşırılık olan kimseye itaat etme."

Fasıkla sohbetten sakın; çünkü fısk ve isyanı sürekli görmek, kalbindeki günaha karşı nefreti giderir ve onu senin gözünde hafifletir. Bu yüzden gıybet günahı kalplere hafif gelmiştir, çünkü ona alışmışlardır. Oysa bir fakihin üzerinde altın yüzük veya ipek elbise görseler, ona şiddetle karşı çıkarlardı; halbuki gıybet bundan daha ağırdır.

Dördüncüsü: Dünyaya düşkün olmaması. Dünyaya düşkün olanla sohbet öldürücü bir zehirdir; çünkü tabiatlar benzemeye ve taklit etmeye yatkındır, hatta tabiat, kişinin farkında olmadan başka bir tabiattan çalar. Düşküne oturmak senin düşkünlüğünü artırır, zâhide oturmak ise senin zühdünü artırır.

Beşincisi: Doğruluk. Yalancıyla sohbet etme; çünkü ondan aldanmış olursun. O serap gibidir: uzağı sana yakınlaştırır, yakını sana uzaklaştırır.

Belki de bu özelliklerin bir arada bulunmasını medreselerde ve mescitlerde yaşayanlarda bulamazsın. O hâlde iki şeyden birini yap: Ya uzlet ve yalnızlığı seç, selametin ondadır; ya da ortaklarınla ilişkini onların özelliklerine göre ayarla. Şunu bil ki kardeşlik üçtür: Ahiret için bir kardeş -onda dinden başka bir şey gözetme-, dünyan için bir kardeş -onda güzel ahlaktan başka bir şey gözetme-, ve kendisiyle ünsiyet kurduğun bir kardeş -onda ancak şerrinden, fitnesinden ve kötülüğünden selamette olmayı gözet.

İnsanlar da üç kısımdır: Biri gıda gibidir, ondan müstağni kalınmaz. Diğeri ilaç