بيان مظان الحاجة إلى الصبر وأن العبد لا يستغني عنه في حال من الأحوال (3/3)

Allah Teâlâ'nın hakkını en iyi bilenler, kendisinden aldığı şeyler karşısında Allah'ın hakkını tanıdığı kadar, kendisine bıraktığı şeyler karşısında da Allah'ın hakkını tanıması gerekir. Bil ki, senden önce geçip giden şey senin için kalan şeydir; senden sonra kalacak olan şey ise seni ecir ve mükâfatlandırmaktır. Sabredenler sabır gösterdikleri şeyler karşısında aldıkları sevap, esirgendikleri şeyler karşısında onlara verilen nimet kadar değildir, bilakis daha büyüktür.

Eğer ürküntüyü, Allah'ın kendisine olan nimetini ve vermiş olduğu sevabı düşünerek gidersen, sabırıyla ünlülerin derecesine ulaşırsın. Sabırın kemâlundan biri de hastalık, fakirlik ve diğer belâları gizlemektir. Bilgeler, iyiliğin hazineleri arasında belâları, ağrıları saklamakla sadakayı saymışlardır. Bu açıklamalardan anlaşılmıştır ki, sabırın farz oluşu bütün durum ve işlerde genel bir hükümdür.

Şunun biliniz: Bütün şehvetlerini terk edip tek başına izole yaşayan kimse dahi izolasyona ve çekilip kalmaya sabretmekten muhtaç olmaz mı? Aynı zamanda içten Şeytan'ın vesveselerine karşı sabretmekten de muhtaçtır. Zira kalpteki düşüncelerin hareketlenmesi sakinleşmez. Çoğu zaman bu düşüncelerin cولاn'ı, telafisi mümkün olmayan geçmiş veya elbette meydana gelecek olan mukadir şeyler üzerine olur. Her hâlde bu, zamanın ziyan edilmesidir. Kulun aleti kalbî, malı ise ömrüdür. Eğer kalp bir an, Allah Teâlâ'nın zikri sayesinde Allah'a ünsiyet kazanacak veya Allah Teâlâ'yı tanıyacak bir düşünce ile meşgul olmaktan gafil kalırsa, bu ziyan sayılır.

Fakat şayet düşüncesi vesvesesi sadece mübahlar üzerine münhasır ise, bu daima böyle değildir. Çoğu zaman kendi şehvetlerini tatmin etmenin yollarını düşünür. Zira ömrü boyunca, kendisine karşı gelişen veya kendi emrine ve maksadına muhalefet ettiğini zannettiği herkes karşısında çatışır. Hatta sevdiği en tatlı insanlardan dahi muhalefet ihtimali görmekle umulur. Ailesi ve çocuğunda bile bu taksir mevcud olduğunu sanır; sonra bunları nasıl susturur, nasıl eğer ve nasıl cevap verir diye düşünür. Böyle durmaksızın meşgul olur. Şeytan'ın iki ordusu vardır: biri uçan ordu, biri de yürüyen ordudur. Vesvese, uçan ordusunun hareketini; şehvet ise yürüyen ordusunun hareketini ifade eder.

Bunun sebebi şudur: Şeytan ateşten yaratılmıştır; insan ise "bunu çöleçeğe benzer balçıktan" yaratılmıştır. Çöleçekte ateş ile beraber toprak toplanmıştır. Toprağın tabiatı sakinlik, ateşin tabiatı harekettir. İçinde ateş yanıp tutuşan topraktan bahsedilemez; ateş tabiatı gereği daima hareket eder. Melun, ateşten yaratılan varlık, yaratıcısı kendisine, topraktan yaratılan atamız Âdem'e sadece ihtiyaç hissetmediğinden değil, ayrıca silinmeyen bir kütledendir. Saygı göstermesine emredildi, ama o isyan etti, böbürlenedi ve ibadet etmedi. İsyan sebebini de şöyle dile getirdi: "Sen beni ateşten yarattın, onu ise topraktan yarattın."

Melun Âdem'e secde etmediğine göre, hiç onun evladına secde edeceği mi umulmaz? Ne vakit kalbi vesvese, tecavüz, uçuş ve cولاnından koruyup temiz tutarsan, onun teslimiyetini ve boyun eğişini ilan etmiş olursun. İtaati ile teslim olmak bir türlü secde ediştidir. Bu, secdn'un ruhudur. Alın yere koymak kalıbı ve alenî delilidir; eğer kavi olsaydı, anlaşma yoluyla Şeytan'ın başarısızlığı gibi görülürdü. Muhtaç olduğu kimseye huzurunda yatmak da, örfe göre aşağılama sayılır. Bundan dolayı, cevherin cevherden, ruhun kalından, özün kabuğundan geri kalması seni şaşırtmasın. Sakın şahadetin âleminin seni zulmat içinde tamamen alıkoyup gaib âleminden ayırmasına yol açma.

Bilin ki Şeytan, "mühillerin"den biridir. O, senden vesvese vererek, geri bırakarak, kıyamet gününe kadar seni ezmeyecektir. Ancak yalnız bir kaygı ve tasayla kalbin meşgul olursa, o kaygı Allah Teâlâ için olursa, melun meydanı bulamaz. Işte o zaman senin Allah'ın saf kullarından olursun ve bu lanetlinin saltanatından istisnâ edilmiş olanlardan sayılırsın.

Zannedme ki boş bir kalp Şeytan'dan ali olur. Zira kalp, insan oğlundan kan akması gibi aktarsa da, havası bardağa girişi gibidir. Eğer bardağı sudan veya başka bir şeyden doldurmaksızın havadan temizlemek istersen, uyulması imkânsız bir şeye ümit bağlamış olursun. Pakat bardak suyundan boşlaştığı kadar hava zaruraten ona girer. Dinle ilgili mühim bir düşünce ile meşgul kalp de Şeytan'ın cولاnından muaf değildir. Eğer bir insana ruh Tanrı'yı anmaktan kapalı kalırsa, o an, onun tek arkadaşı Şeytan'dır. İşte bu yüzden Allah Teâlâ buyurur: "Kim Rahmân'ın zikrinden yüz çevirirse, biz ona bir şeytan tayin ederiz; o onun arkadaşı olur."